Hoe morgen wonen? Niet polariseren, wel ruimte maken.

Foto: De Duurzame Wijk. Een realisatie in Waregem van Wienerberger, Eribo, Fris in het landschap, Wielfaert architecten en 3E. Hier werd een oude villa vervangen door geschakeld wonen.

Foto: De Duurzame Wijk. Een realisatie in Waregem van Wienerberger, Eribo, Fris in het landschap, Wielfaert architecten en 3E. Hier werd een oude villa vervangen door geschakeld wonen.

Het is een drukke week geweest in Vlaanderen inzake Slim wonen en leven. Bij Jan Hautekiet op Radio 1 kwam de Vlaams Bouwmeester Leo Van Broeck langs om uit te leggen "waarom we moeten stoppen met vrijstaande woningen bouwen". Dit ontlokte nogal wat gepolariseerde reactie uit op sociale media, wat in zulke media wel vaker voorkomt. Polarisering helpt ons inzake slim wonen en leven niet vooruit. Op de middenweg komt het aan.

De Bouwmeester houdt in Vlaanderen geen onemanshow. Er staat een heel team achter hem van ervaren schippers, Team Vlaams Bouwmeester. Zij dragen en formuleren samen een visie die door heel wat deskundigen voor stedenbouw, landschapsinrichting en architectuur wordt gedeeld.

Herhalen we nog eens wat de taak van Team Vlaams Bouwmeester is. Het doet 2 dingen: ten eerste, aan besturen trajectbegeleiding bieden om in aanbestedingen voor gebouwen kwaliteit te brengen; ten tweede, visie en steun geven inzake architectuur en ruimtelijke ordening. Over dit laatste krijgt de Vlaams Bouwmeester nu het meest echo. 

Bouwmeester Leo Van Broeck begint zijn verhaal niet bij onze baksteen, maar bij onze planeet en de druk die uitgaat van 8 en binnenkort 11 miljard mensen. Terwijl de planeet terug zou opleven indien we maar met 2 à 4 miljard mensen zouden zijn. De bouwmeester  zoomt uit naar het grotere plaatje. Die druk, onze menselijke voetafdruk (onze nood aan ruimte, grondstoffen en materialen), is te groot. "De natuur heeft iets eenvoudigs nodig: plaats", zegt Van Broeck.

(Dit doet ons denken aan iets dat we bij Philip Blom lazen in zijn boek Wat op het spel staat (ook een boek over onze planeet in het antropoceen): behalve mensen, ratten, keldermotten en raven reageren vele organismen gevoelig op het klimaat. Lees: de mens heeft jammer genoeg nogal veel tijd nodig!)

De visie van Team Vlaams Bouwmeester en van het Vlaams beleid vandaag komt neer op: hoe vrijwaren we ruimte in Vlaanderen.

Want we deden het niet zo goed. Verkavelen slokt ongelofelijk veel ruimte op. We leven in een dichtbevolkt land met binnen die dichtheid één van de laagste woondichtheden van Europa. We springen slordig om met ruimte. Die manier van wonen heeft grote gevolgen voor... de kost van wonen en leven, voor de planeet (biodiversiteit, groen en recreatie, de efficiëntie van openbaar vervoer, mobiliteit, luchtkwaliteit, klimaat, ...).

De droom van de Vlaming is in het groen wonen in een vrijstaande woning, kopt een enquête van Livios en het Laatste Nieuws vorige week. Wie durft te vertellen dat die droom duur is geworden? Wie durft te vertellen dat we te honkvast zijn aan een verouderde woonwijze? En om dit niet langer te zijn, wat is daarvoor nodig?

Ten eerste, visie en inzicht. Als de Vlaamse regering geen paal en perk stelt aan meer ruimte voor bouwen, dan is er geen groen wonen (platteland) meer. In 2060 is 50% van de bevolking alleenstaand of leeft in een éénoudergezin. Aparte huizen? Wordt lastig.

Het woord *betonstop klopt niet. Dit is geen woord van het beleid of Team Vlaams Bouwmeester. Het staat niet in het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV). Het gaat om ruimte maken, plaats maken. We stoppen er in Vlaanderen mee om bijkomende ruimte aan te snijden (Er is nog genoeg leegstand en overmaat aan gebouwen waar we opnieuw mee aan de slag kunnen).

Volgens Team Vlaams Bouwmeester en vele anderen is verdichting inzake wonen een goede zaak. Naar meer rijwoningen (geschakeld wonen) in kernen en, waar het kan, een klein torentje (duwobo-vraag: welk dorp verbouwt de eerste ongebruikte kerk tot een woontorentje? ...). Zo gebruiken we minder energie en nemen we minder plaats in.

Er zal meer beton nodig zijn om tot die betere manier van wonen te komen. 

De visie wordt gedeeld door veel gewone burgers en beleidsmakers. Daar schrok de bouwmeester van (bij Friedl Lesage in Touché, 8 januari 2017), hoeveel steun er al was.  Hij werd gewoon overal uitgenodigd om te spreken. Mensen zijn het beu om in de file te staan.

Er gebeuren goede dingen. De ministers van Omgeving, Wonen en Energie houden een tussentijdse evaluatie van het drie jaar oude Renovatiepact 2050. Dit pact kan overigens elk jaar bijgesteld worden.

De Provincie Vlaams-Brabant en Bond Beter Leefmilieu werkten de brochure Recepten voor kernversterking uit.

Stad Gent stelde stadsbouwmeester Peter Vanden Abeele aan.

Volledige regio's denken na over welk soort ruimtegebruik zij willen. De Kempen en Art-ur deden dit met de Kempenatlas. Provincie Limburg hield vandaag het debatfestival Welk Limburg wil jij? Klimaatbeleid en de open ruimte zijn daarin thema's. Misschien hebben we een niet-bouwmeester nodig, merkte iemand gevat op.

Overal in Vlaanderen wordt debat gehouden over welk soort ruimtebeslag wij willen. Ook deze maand zijn er nog enkele waar we via @duwobo de aandacht op vestigen. Uitzoomen op de planeet doet ons beseffen hoezeer ruimtegebruik met slim wonen en leven te maken heeft.

Laat ons niet polariseren. Laat ons elk afzonderlijk, maar ook collectief, kijken hoe wij plaats kunnen maken en ruimte scheppen. Hoe kunnen wij goed wonen, zodat er meer plaats is? Hoe creatief kunnen we daarin zijn? Zoals altijd is het geen zaak van uitersten, maar wel van het gezond verstand, van een gulden middenweg. Wij zullen op goede voorbeelden de aandacht vestigen.